Trong những bài viết trước, mình có chia sẻ về quy trình yêu cầu child support order. Ban đầu mình dự tính viết tiếp các bước sau, nhưng cuối cùng mình và ba của các con đã đi đến được thỏa thuận thông qua quá trình trao đổi giữa hai bên luật sư, nên mình không có thêm trải nghiệm về những bước tiếp theo để kể.
Thay vào đó, hôm nay mình muốn chia sẻ những bài học mình rút ra trong suốt quá trình này. Có những điều trước đây mình nghĩ khá đơn giản, nhưng khi trải qua rồi mới thấy còn nhiều thứ cần tìm hiểu và cân nhắc.
Đây là trải nghiệm cá nhân của mình tại Alberta, không phải lời khuyên pháp lý. Mỗi gia đình có hoàn cảnh khác nhau, nên nếu gặp vấn đề tương tự, các bạn hãy trao đổi với luật sư về trường hợp cụ thể của mình nhé.
1. Phân chia tài sản: có nhiều thứ hơn mình tưởng
Đây có lẽ là một trong những phần khiến mình mất nhiều thời gian và công sức nhất.
Ban đầu mình nghĩ tài sản của hai bên không quá nhiều, chắc việc phân chia cũng sẽ tương đối đơn giản. Nhưng cuối cùng, quá trình đi đến thỏa thuận vẫn kéo dài gần một năm. Không chỉ vì giá trị tài sản, mà còn vì có nhiều chi tiết cần làm rõ và mỗi bên có cách nhìn khác nhau.
a. Tài sản trước hôn nhân
Trước đây, mình từng nghĩ tài sản có trước khi kết hôn, đặc biệt là tài sản ở Việt Nam, sẽ không liên quan đến việc ly hôn tại Canada. Sau này tìm hiểu, mình mới biết không nên mặc định như vậy.
Ví dụ, một người có căn nhà ở Việt Nam trước khi kết hôn, trị giá khoảng 2 tỷ đồng tại thời điểm kết hôn. Đến lúc ly hôn, căn nhà có giá trị 7 tỷ đồng. Khi đó, phần tăng giá trị 5 tỷ đồng có thể trở thành vấn đề cần xem xét trong quá trình phân chia tài sản tại Alberta.
Tuy nhiên, không có nghĩa là phần chênh lệch đó mặc nhiên phải chia đôi. Cách xử lý còn phụ thuộc vào hoàn cảnh cụ thể, giấy tờ chứng minh, thỏa thuận giữa hai bên và các yếu tố pháp lý liên quan.
Trước đây mình không nghĩ tới chuyện này, nên mình muốn nhắc các bạn: nếu có tài sản trước hôn nhân, tài sản được tặng cho hoặc thừa kế, dù ở Canada hay ở nước ngoài, hãy chủ động hỏi luật sư cách những tài sản đó được xem xét trong trường hợp của mình.
Phần giá trị ban đầu, phần tăng giá trị, nguồn tiền và giấy tờ chứng minh có thể là những chi tiết quan trọng. Mình không đi sâu vào cách phân chia ở đây, vì còn phụ thuộc vào luật áp dụng và hoàn cảnh cụ thể.
b. Những tài sản và khoản nợ dễ bị bỏ sót
Ngoài những thứ dễ nhìn thấy như nhà, xe, tài khoản ngân hàng hay tiền tiết kiệm, còn nhiều khoản mình chưa từng nghĩ tới trước đó, chẳng hạn:
- Group RRSP và các khoản tiết kiệm hưu trí.
- Pension plan.
- Quyền lợi CPP cần được tìm hiểu riêng khi ly thân hoặc ly hôn.
- Các khoản profit-sharing hoặc quyền lợi tài chính từ công việc.
- Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ có giá trị tiền mặt.
- Các khoản nợ và nghĩa vụ tài chính.
Không phải khoản nào cũng được xử lý theo cùng một cách. Nhưng nếu mình không biết chúng tồn tại, mình cũng sẽ không biết cần đặt câu hỏi gì.
Qua trải nghiệm này, mình nhận ra luật sư có vai trò hướng dẫn, còn bản thân mình cũng cần chủ động cung cấp thông tin và hỏi về những điều chưa rõ. Người hiểu sinh hoạt tài chính của gia đình mình nhất thường vẫn là mình.
Đặc biệt với những bạn ít tham gia quản lý tài chính trong nhà, việc lập một danh sách tài sản, khoản nợ và các quyền lợi từ công việc của cả hai bên sẽ rất hữu ích.
c. Giữ lại căn nhà cũng cần nhìn xa hơn
Nếu một bên muốn giữ lại nhà và mua lại phần sở hữu của bên kia, mình nghĩ nên cân nhắc cả khả năng chi trả sau đó.
Ngoài khoản tiền mua lại và mortgage, còn có chi phí bảo trì, sửa chữa, condo fee nếu có, và các khoản phí khi bán nhà trong tương lai.
Không phải chi phí nào cũng được khấu trừ khi tính giá trị phân chia. Nhưng người giữ lại nhà nên hiểu rõ những khoản mình có thể phải gánh, để quyết định phù hợp với tài chính lâu dài.
Đây là phần mình đã cân nhắc và chấp nhận một số đánh đổi. Sau cùng, điều quan trọng là mình hiểu quyết định đó có ý nghĩa gì với cuộc sống của mình và các con.
2. Lựa chọn luật sư: đừng chỉ nhìn vào mức phí
Do tài chính có giới hạn, lúc đầu mình tập trung khá nhiều vào chi phí và chưa dành đủ thời gian tìm hiểu các lựa chọn.
Sau này, mình nhận ra ngoài mức phí, còn có những điều rất quan trọng: kinh nghiệm với hoàn cảnh tương tự, cách giải thích vấn đề, mức độ trao đổi thông tin và cách làm việc có phù hợp với mình hay không.
Trong quá trình đó, có những lúc mình cần sự hướng dẫn cụ thể hơn, nhưng lại chưa biết cách nói rõ mong muốn của mình. Mình cũng dành khá nhiều thời gian tự tìm hiểu để có thể đặt câu hỏi và tham gia vào các quyết định.
Nếu được làm lại, mình sẽ hỏi ngay từ đầu:
- Luật sư có kinh nghiệm với những trường hợp tương tự không?
- Những vấn đề nào có thể phát sinh và cần chuẩn bị giấy tờ gì?
- Phần nào luật sư sẽ thực hiện, phần nào mình cần chủ động?
- Hai bên sẽ trao đổi và cập nhật tiến độ như thế nào?
- Chi phí dự kiến và các phương án giải quyết là gì?
Mình từng nghĩ trường hợp của mình khá đơn giản nên lựa chọn luật sư nào chắc cũng không khác nhau nhiều. Nhưng ngay cả khi hai bên đều muốn giải quyết ổn thỏa, vẫn có thể xuất hiện những điểm chưa thống nhất.
Vì vậy, lời khuyên từ trải nghiệm của mình là: hãy tìm hiểu kỹ và chọn một luật sư mà bạn có thể trao đổi thẳng thắn, hiểu được lời giải thích của họ và cảm thấy phù hợp với cách làm việc của mình.
Nếu có điều gì chưa rõ hoặc chưa đáp ứng được nhu cầu, hãy nói sớm. Điều đó có thể giúp cả hai bên phối hợp tốt hơn và giảm bớt áp lực về sau.
3. Tinh thần của mình và cảm xúc của các con
Trong quá trình làm thủ tục, mình đã học khóa Parenting After Separation (PAS) của Alberta. Nhưng phải đến khi thực sự đi qua giai đoạn này, mình mới cảm nhận rõ những điều được nhắc đến trong khóa học.
Ban đầu, mình nghĩ mình đủ mạnh mẽ để vừa lo thủ tục, vừa bảo vệ quyền lợi của mình và các con, vừa giữ nhịp sống bình thường.
Nhưng sau một thời gian, mình bắt đầu kiệt sức. Cùng lúc phải đối diện với thay đổi trong gia đình, những quyết định tài chính và trách nhiệm chăm sóc con khiến tinh thần mình bị ảnh hưởng nhiều hơn mình tưởng. Mình đã cần đến sự hỗ trợ chuyên môn để chăm sóc lại sức khỏe tinh thần.
Mình cũng nhận ra các con rất nhạy cảm. Dù người lớn cố gắng giữ những chuyện khó khăn ở bên ngoài, con vẫn có thể cảm nhận được sự mệt mỏi, lo lắng và những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày.
Điều này khiến mình học cách cân nhắc kỹ hơn: vấn đề nào thực sự cần tiếp tục làm rõ, vấn đề nào có thể linh hoạt, và một cuộc trao đổi kéo dài sẽ lấy đi bao nhiêu thời gian, sức lực của cả gia đình.
Bảo vệ quyền lợi là điều cần thiết. Chăm sóc sức khỏe tinh thần và giữ sự ổn định cho các con cũng cần được đặt vào mỗi quyết định.
Mình dần hiểu rằng chấp nhận một thỏa hiệp phù hợp không có nghĩa là mình yếu đuối. Đôi khi, đó là cách để mình có thêm sức lực chăm sóc con và bước tiếp.
Mình cũng cố gắng nhắc bản thân rằng, dù quan hệ vợ chồng đã kết thúc, cả hai vẫn là ba mẹ của các con. Những gì người lớn nói và làm trong giai đoạn này có thể ảnh hưởng đến cảm giác an toàn của con rất lâu về sau.
Thực ra, những điều mình học được còn nhiều lắm. Nhưng nếu chọn ra ba điều mình muốn chia sẻ nhất, thì đó là: tìm hiểu kỹ về tài chính, lựa chọn sự hỗ trợ phù hợp và đừng quên chăm sóc tinh thần của mình cùng các con.
Mình viết bài này để chia sẻ những điều bản thân ước mình đã biết sớm hơn. Hy vọng trải nghiệm của mình có thể giúp bạn bớt bỡ ngỡ nếu cũng đang phải đi qua giai đoạn này.
Có những ngày sẽ rất mệt. Bạn không cần phải tự mình biết hết hay giải quyết được hết mọi thứ. Khi cần, hãy tìm sự hỗ trợ và cho bản thân một chút thời gian để hồi phục. Mong bạn tìm lại được an yên sau mọi giông tố!
Sarah Do.
